El-Hayy

O, dâima uyanık ve yapıcıdır. Çünkü fi'ili ve idraki olmayan ölü demektir.

İdrakin en az derecesi, idrak edenin, kendi nefsini bilmesidir. Kendini bilmeyen (tanımayan) cemat ve ölüdür! Şu halde tam manasıyla, kayıtsız şartsız diri olan, bütün varlıkları kendi fiili, bütün idrak edilecekleri kendi idraki altında bulundurandır. Bunların hepsi hiç şüphe yok ki Allah için bahis konusu olabilir. İşte bu sebepten Allah gerçek ve kayıtsız şartsız Hayy’dır. Ondan başka her canlının hayatı, (diri olması) idraki ve fiili kadardır (yani onlarla ölçülebilir) ki, mahduttur.

Sonra canlı varlıklar da derece derecedir. Yukarda buna işaret etmiştik: Melekler, insanlar ve hayvanlar arasındaki derece farkları gibi...