El-Kayyum

Şunu iyi bil ki:

Eşya başlıca ikiye ayrılır;

1 - Araz ve vasıflar gibi mekâna muhtaç olup da kendi nefisleri ile kaim olmayan,

2 - Mekâna muhtaç olmayan ve kendi nefsi ile kaim olduğu söylenen: Cevher gibi. Ancak Cevher, her ne kadar kendi nefsi ile kaim ise de bir mahale (yere) muhtaç değilse de, kendinde bulunması şart olan bazı şeylerden hali değildir. Bu itibarla ona kendi nefsiyle kaimdir, diyemeyiz. Çünkü o, kıyamında (ayakta durmasında) başkasının varlığına muhtaç olmaktadır, mahale (yere) muhtaç değilse de.

Kendi zatı ile kaim olmasında, hiçbir yere, hiçbir şeye muhtaç olmayana (Kaimun bi nefsihi mutlaken) denir. Kendi nefsiyle kaim olmasında hiçbir şeye muhtaç olmayan, bununla beraber, her mevcut kendi sayesinde ayakta durabilen, O’nsuz, eşya için varlık tasavvur edilemeyene de KAYYÛM denilir. Çünkü O'nun kıvamı kendi zatı ile olduğu gibi her şeyin kıvamı da onunla olmuştur. İşte bu vasıf ancak Allah'a lâyıktır. Kulun bu vasıftan hazzı, Allah’tan başkasından müstağnî olduğu kadardır.