Şecac (baş yarığı)

Şecac (baş yarığı) on çeşittir.

1-Harise: Kan çıkmaksızın deriyi tahriş etmek,

2- Damiğa: Kan çıkıp sağa ve sola yayılmayan yara,

3 -Damiye: Kanı akan yara,

4 -Badia: Derisi kopmuş yara,

5 - Mütelahame: Derisinden sonra eti kesilen yara,

6- Simhak: Etile baş kemiği orasındaki ince perdeye yetişen yara,

7 -Mudiha: Kemiği görünen yara,

8- Haşima: Kemiği kırılan yara,

9 -Münekkile: Kemiği kırdıktan sonra yerinden başka yere oynatan yara,

10-Amme: Dimağa yetişen yaradır.

Mudihada, kasden yaparsa kısas vardır. Diğer yarıklarda kısas yoktur. Mudihanın haricindeki yaralarda, âdil bir insanın hükmettiği kadar para cezası vardır.

Yanlışlıkla olan Mudihada, diyetin yarısının onda biri vardır. Haşimede, onda bir vardır. Münekkilde, diyetin onda bir buçuğu vardır. Ammede, diyetin üçte birisi vardır.

Caife (içe nüfus eden yara) de, diyetin üçte biri vardır. Eğer deler öbür tarafa çıkarsa iki caife olur ve o zaman diyetin üçte ikisi lâzım gelir.

Bir elin parmaklarında, diyetin yarısı lâzımdır, parmakları elin ayasıyla beraber kestiğinde de diyetin yarısı lâzım gelir, parmakları bileğin yarısı ile beraber keserse, ayanın kesmesi için diyetin yarısı, fazlası için de bir âdil insanın hükmettiği ceza lâzımdır, fazla parmağın kesilmesinde bir âdilin hükmettiği miktar verilir.

Sağlamlığı bilinmediği takdirde, çocuğun gözüne, zekerinde (âletinde) ve lisanında bir âdilin hükmettiği miktar verilir.

Kemiği görülecek derecede yaralı bir kimsenin başını tekrar kırar, aklının giderilmesine veya başın tüylerinin bitmemesine sebep olursa Mudiha'nın cezası diyete dâhil olur. (Yâni diyet alınır ve iktifa edilir.)

Mudiha ile gözü kör olup, kulağı sağır veya ahres olursa, hem mudihanın cezasını ve hem de diyeti verecektir.

Ayağının bir parmağını kestiğinde yanındaki parmakta sakat olursa iki parmağın ırşi (cezası) lâzım gelir. Ebû Hanife (rahmetullahi aleyh) ye göre, bu kesişten dolayı kısas yoktur.

Kaldırdığı dişin yerine diğer bir diş biterse cezası sakıt olur.

Ebû Hanife'ye (rahmetullahi aleyh) göre, kırılan baş iyileşir yerinde tüyler biterse ceza sakıt olur. Ebû Yusuf «Elemin cezası olunur.» dedi. İmam-ı Muhammed (rahmetullahi aleyh) «Doktor ücreti vardır.» dedi.

Bir kişiyi yaralayandan, yara iyileşmeyince kısas alınmaz. Bir kişinin elini yanlışlıkla keser sonra iyileşmeden öldürürse, diyet lâzım gelir ve elin cezası sakıt olur.

Her kasdi fiil ki, kısas onda şüpheden ötürü yok olur. (Babanın evlâdını öldürmesi gibi) Onun diyeti, katilin malından verilir. (Yâni yakınlarına diyetin verilmesi lâzım değildir.)

Sulh ile vacip olan ceza, ancak katilin malından verilir. Baba, oğlunu kasden öldürdüğünde, üç sene zarfında yavaş yavaş malından diyet verecektir.

Canının itirafıyla sabit olan cinayetin cezası ancak öz malından alınır. Yakınlarına doğrulanması lâzım gelemez. Çocuğun ve delinin kasten öldürmeleri, hata (yanlışlık) tır. Burada diyet yakınlarına terettüp eder.

Müslümanların yolunda bir kuyu açarsa veya bir taş dikerse, onunla bir insan ölür ise onun diyeti yakınlarına düşer. Eğer bir hayvan telef olursa onun tazminatı yapanın malından alınır.

Yol tarafına bir balkon veya su oluğu yapmışsa, bu da düşüp bir insanı öldürürse, diyet yakınlarından alınır. Kuyu, kazan ve taş dikene kefaret düşmez.

Mülkünde açtığı kuyuya bir insan düşüp helak olursa, zâmin olmaz.

Binici, bineğin ayağıyla ve eliyle bastığından veya ısırarak öldürdüğünden mesuldür. Ancak çifte ve kuyruğuyla yaptığından değildir.

Binicinin bineği yolda terseder veya işerse ve onunla bir insan düşüp ölürse binici zâmin olamaz.

Hayvanı arkadan süren, hayvanın elinden ve ayağından çıkan zararlardan mesuldür.

Hayvanın yularından tutarak çeken, hayvanın eliyle yaptığı zarardan sorumludur. Fakat ayağından sorumlu değildir.

Bir deve katarını (toplumunu) çektiğinde çiğnediklerinden mesul olur. Eğer beraberinde arkadan sürücü de varsa her ikisi birden zâmin olurlar.

Duvarı, Müslümanların yolunda mail-i inhidam olduğunda, sahibine yıkılması talep edilip ve bu talebe dair şahit de edindiği halde, yıkılması mümkün olacak bir müddet geçtiğinde hâlâ sahibi yıkmamışsa sahibi, yıkılıp telef ettiği mal ve candan sorumludur. İster yıkılmasını Müslüman bir kimse, ister zımmî bir kimse talep etsin.

Bir kişinin evine doğru meyletmişse, yıkılma talebi ancak o kişiden gelmelidir. İki süvari birbirine çarpar ve ölürlerse, her birinin yakınına diğerin diyeti lâzım gelir.

Hâmile bir hanımın karnına vurduğunda, ölü bir bebek düşürürse, vurana «Gürre» düşer.

Gürre: Diyetin onda birisinin yarısıdır. Eğer diri bir yavru düşürür, bilâhare ölürse, tam diyet vermek lâzım gelir. Bebeği ölü olarak düşürür, bilâhare annesi ölürse bir diyet ve bir de gürre lâzımdır.

Eğer anne öldükten sonra bebeği ölü olarak karnından çıkarsa, anne hakkında vurana diyet düşer, fakat bebek hakkında hiçbir şey lâzım gelmez.

Düşürülen bebekten gelen mal vârisleri arasında taksim olunur.

Yanlış ve şüph-i amde (kaste benzer) katillerin kefareti: Mü'min bir köleyi azat etmektir. O olmadığı takdirde arka arkaya iki ay oruç tutmaktır, ancak altmış fakire yedirmek yoktur.