Araya

(İktisadî Fıkıh Terimi)

(yaş hurmayı kurusuyla satmak)

Sözlükte ariyye kelimesinin çoğulu olup birkaç sene meyvesini yemek ve sonra aslını geriye teslim etmek üzere sahibi tarafından başkasına verilen hurma ağacı anlamına gelir. Bu, hurma bahçesindeki ağaçlardan birkaç tanesi ya da küçük bir bölümü demektir. Kullanılıp geriye teslim edilmek üzere bir emanet olarak verilen hayvan gibi. Söz konusu ağaçlar bahçenin diğer bölümünün tabi olduğu genel hükümden çıkarıldığı için bu ismi almıştır. Çünkü hurma ağaçlarının ilk sahibi diğerleri arasında sadece bu sayılı birkaç ağaçtan vazgeçmiştir.

Deyim olarak fıkıhçılar bunun hakikatim yorumlamakta ihtilaf etmişlerdir. Bir kısmı bunu "ağacın başındaki yaş hurmayı birkaç kile kuru hurma mukabilinde satmak" şeklinde yorumlamıştır, Diğer bazıları da, bir kimsenin hurmaları arasından yalnız birkaç tanesini istifade etmesi için başkasına vermesi gibi kabul etmişlerdir. Ancak bu durumda hurma sahibi ağaçları teslim etmeden önce bunun imkânsızlığı ortaya çıkarsa tahmini miktarı kuru hurma olarak verir. Böyle vaadinden dönmüş olmak gibi bir günah-dan da kurtulmuş olur.