Âriyye
(İktisadî Fıkıh Terimi)
Sözlükte "teâvür" kökünden türemiş olup nöbetleşme ve sıra değiştirme gibi anlamlara gelir.
Terim olarak "Eşyadan faydalanma sırasını bağışlamak için yapılan sözleşme" şeklinde tarif edilir. Yani böyle bir durumda ödünç veren mülkünden faydalanma sırasını başkasına karşılıksız olarak devretmiştir. Ancak bu faydalanma nöbeti, mülk sahibi ne zaman isterse kendisine geri döner.
Bu tarif üzerinde fıkıhçıların bazı görüş ayrılıkları vardır. Meselâ ariyet işlemi eşyanın menfaatine malik olmak mıdır, yoksa sadece eşyadan serbestçe faydalanmak mıdır? Çünkü Hanefiler ve Mâlikîler bunu eşyanın menfaatlerine meccanen malik olmak olarak kabul etmişlerdir. Şafiî ve Hanbelîler ise bedelsiz olarak menfaatleri serbestçe kullanmak şeklinde yorumlamışlardır.
Hanefî fukahasmdan Konevî ariyetin iki kısma ayrıldığını belirtmiştir:
1- Hakika: A'yân adı verilen malların Ödünç verilmesidir. Bu durumdaki mallar faydalanmakla aslı aynen baki kalır. Elbise, araba, ev gibi.
2- Mecâziyye: Kullanıldığı takdirde tükenen malların ödünç verilmesidir. Para, yemek, Ölçülebilir, tartılabilir, sayılabilir mallar ve sıvılar gibi. Bu çeşit ariyet, şeklî olup aslında bir tür borçtur.