Baskı Gurubu

Talepleri doğrultusunda siyasî ve idarî kararların alınması için çeşitli yollarla iktidarı ve yönelimi etkileyen örgütlü çıkar grubu.

Bir baskı grubu üstün saydıkları değerler doğrultusundaki kararların alınmasını sağlamak için ellerinde bulundurdukları bütün araçlarla ve özellikle yönetim kademelerine etki edebilecek yollar aracılığıyla teşebbüse geçen, ortaklaşa hedefler ve tavırlarla birbirine bağlı kişilerin meydana getirdikleri birliktir. Önceleri Amerikan siyasî hayatının onaya çıkardığı bu terim, başka ülkelerde "çıkar grupları" ifadesiyle anılır olmuştur. Dolayısıyla baskı grupları ve çıkar grupları terimleri siyaset bilimcileri tarafından birbirinin yerine geçecek şekilde kullanılabilmekte ise de, aralarında fark vardır. Bir çıkar grubu zamanla baskı grubu haline gelebildiği gibi, bir baskı grubu da çıkar grubu şeklinde davranabilir. Günümüzde çıkar gruplarının çoğu bir baskı grubu olarak faaliyet göstermektedirler. Baskı gruplarını lobilerden ve diğer çıkar gruplarından ayıran en önemli vasıf bunların örgütlü olmaları ve yalnızca belli siyaseti yürütmekle görevli kişileri etkilemek istemeleri ile yönelim üzerinde düzenli bir denetim kurma hedefi gütmeyişleridir. Bu yönleriyle baskı grupları siyasî bir çizgiyi temsil etmeksizin siyaseti etkileme ve çıkarları doğrultusunda kararların alınması amacını güden insan toplulukları sayılmalıdır. Baskı grupları zamanla temel amacı iktidara gelmek olan bir siyasal parti haline gelebilirler.

Baskı grupları gönüllü kuruluşlardır ve toplum hayatı içinde kendilerine gerekli olan bir faydanın doğması veya bir davanın daha etkili bir şekilde savunulmasını temin için harekete geçerler. Yönetimin şekil değiştirmesi veya siyasî sistemin değişikliğe uğramasını beklemeksizin bazı konularda istekleri doğrultusunda siyasî mekanizmaya etkide bulunmayı hedefleri arasına almışlardır. Baskı grupları İsledikleri kararların alınmasını sağlamak için grev veya İşİ yavaşlatma gibi yapı irim yöntemleri benim-seyebilirler.

Türkiye'de baskı grupları 1960'dan sonra etkili olmaya başlamışlardır. 1961 Anayasasının sağladığı yasal imkanlarla örgütlenen sendikalar, kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşları, üniversiteler, TRT ve çeşitli dernekler iktidar üzerinde etkili olmuşlardır. 1980 öncesindeki toplumsal-siyasal bunalımlarda baskı gruplarının yönelim üzerindeki etkisinin büyük payı olduğuna İnanan 12 Eylül kadrosu 1982 Anayasası ile baskı gruplarının hareket alanlarını daraltarak," iktidar üzerinden etkisini sınırlandırmağa çalışmıştır.

Davut DURSUN

SBA