Bey’

(İktisadî Fıkıh Terimi)

(satış)

Sözlükte malı mal ile değiştirmek manasında olup şirâ gibi çift anlamlı kelimelerdendir. Bu sebeple taraflardan birine bayi' diğerine de müşteri denir. Ancak, bayi1 kelimesi kullanıldığı zaman ticari eşya satan veya dağıtan kimse akla gelir.

Terim olarak, satıcının müşteriye mal ya da fiyat karşılığında bir malı vermesidir. Bazı fıkıhçılar bey' kelimesini "karşılıklı rıza ile yapılan mal mübadelesi" şeklinde tarif etmişlerdir. Münâvî'nin dediğine göre de, bu deyimin en güzel tarifi şöyledir:

"Malî bir aynı ya da mubah bir menfaati malî bir bedel karşılığında sürekli olmak üzere mülk olarak vermektir."

Fıkıhçılara göre bey'in dört çeşidi vardır:

1- Bey'-i nmkâyeda: Ayn karşılığında bir aynı satmaktır. Yani mal ile malı değiştirmektir. Ticari eşyaları benzerleri karşılığında satmak gibi.

2- Nakit karşılığında bir aynı satmak, yani mal ile parayı değiştirmektir. Bey kelimesi yalnız olarak kullanıldığında bu çeşit sözleşme kastedilir.

3- Bey'-i sarf: Nakit ile nakdi değiştirmektir. Ancak bu işlem, mutlak (kesin) fiyatlarla yapılır.

4- Bey'-i selem: Ayn karşılığında nakdi değiştirmek yani peşin para ile veresiye mal satmaktır.

Burada müslem fih, mebî (satılan eşya) demektir ki, o da nakittir. Bu nakit sermaye olarak kabul edilir ve bazan ayn olur, bazen de nakit olabilir. Şu kadar var ki, sermayenin, taraflar ayrılmadan önce alınması şarttır. Bu durumda nakit de ayn haline gelir.