Bolşeviklik
XX.yüzyılın başlarında Rus Sosyal Demokrat Partisi'nin Lenin'in başkanlık ettiği aşırı ihtilalci grubu tarafından ileri sürülmüş ve proleterya ihtilâlini gerçekleştirmek amacıyla kurulmuş, profesyonel ihtilâlcilerin yer aldığı, merkeziyetçi yapıda bir siyasal partiyi savunan görüş.
Rusça'da "daha büyük", "çoğunluk" gibi anlamlara gelen bolşe kelimesinden türemiş olan Bolşeviklik veya Bolşevizm, Rus Sosyal Demokrat Partisi'nin 1903 yılında Brüksel ve Londra'da yapılan ikinci kongresindeki bölünmelerden ve tartışmalardan ortaya çıkmıştır. 1900 yılında yayınlanmaya başlamış olan Iskra'nın yazı kadrosunda sertlik ve ılımlılık yanlıları arasındaki mücadele, 1903 kongresinde iyice ortaya çıkarak iki grup arasındaki çatışma parti üyeliği konusundaki şartlar, parti teş-kilâtının yapısı, partinin hareket tarzı ve Iskra'nın genel politikası konularında şiddetlenmiştir. Senlik yanlısı grubun liderliğini yapan Lenin, partiye üye olacakların partinin vereceği bütün emirlere aynen uyacak kişiler olmasını, partinin aynen bir askerî teşkilât gibi merkezî yapıda bulunmasını, hareket tarzı olarak proleterya ihtilâlinin asıl amaç olarak alınması gerektiğini ve Iskra'nın genel politikası ile yayımlanan yazıların kontrol edilmesi gerektiğini savunmuştur. Buna karşılık ılımlı grubun lideri Martov ise Lenin'in önerilerine karşı çıkarak parti prensiplerine sempatisi olan her-kesin üye kaydedilmesini, genel oy yönteminin benimsenmesini, liberal burjuvalarla iş birliğine gidilmesini ve uzlaşmadan yana olunmasını istemiştir. Kongre'de Işkın ile düşüncelerin kesin olarak belirlenmesi amacıyla yapılan oylamada sertlik ve proleterya ihtilâli yanlısı
Lenin ve taraftarlarının tezinin yirmi üçe karşı yirmi beş oyla kabul edilmesi üzerine Lenin taraftarlarına, daha çok anlamında Bolşevik, karşı gruba da daha az anlamında Menşevik denmiştir.
Aslında, Lenin, proleterya ihtilâli amacına yönelik profesyonel ihtilalcilerin yönetiminde ve İyice merkezîleşmiş yapıda parti düşüncesini ilk kez 1902 yılında yayımlanan Ne yapmalı? adlı kitabında dile getirmiş ve bu görüşünü 1903 kongresinde savunmuştur. Iskra hakkında yapılan oylamadan sonra Lenin, gazetenin yönetimini taraftarları arasından seçilen bir merkez komitesine bırakmış ve Iskra 'nın kontrolü bu komitece yapılmıştır. Kongreden sonra sertlik yanlısı Bolşevikler ile ılımlı Menşevikler arasında ayrılık giderek büyümüştür. 1905 İhtilâli öncesinde Lenin'in kendi grubu üzerindeki hakimiyeti sarsılmış, bazı kişilerin Menşeviklere geçmeleri üzerine Martov, Partiye egemen olmuştur. Lenin bunun üzerine İleri (Vprt'd) gazetesini çıkarmış ve ayrı bir parti kurmuştur. 1905 ihtilâlinden sonra kuru-lan Duma çalışmalarına hem Bolşeviklerin, hem de Menşeviklerin temsilcileri katılmışlar, Menşevikler kanun dı§ı hareketlere son verilmesini istemişlerdir. Bolşevikler ise Duma'nın değersiz bir topluluk olduğunu, proleter ihtilâlin parlamenter rejim yoluyla gerçekleşmeyeceğini savunmuşlardır.
1907 Londra kongresinde Bolşevikler ile Menşevikler arasında iş birliğinin yapılamayacağı iyice ortaya çıkarken 1910 Paris kongresinde artık iki grup arasında i§ birliğinden söz edilemez olmuştur. 1912 Prag kongresinde ise sadece Lenin ve taraftarlarının teklifleri kabul edilmiş ve Partinin adı Rus Sosyal Demokrat (Bolşevik) Partisi adını almıştır. 1917 Ekim İhtilâli ile Bolşeviklik Sovyetlerde iyice yerleşmiş ve Komünist anlamında kullanılmıştır. İhtilâlin ilk aylarında iktidara egemen olan Menşeviklerin (Kerensky yönetimi devrilip iktidarın Bolşeviklerin eline geçmesinden sonra) Rus Sosyal Demokrat partisi yerini "Bütün Birliği Şamil Komünist (Bolşevik) Partisi" adlı bir partiye bırakmıştır. Lenin'in İktidarı ele almasıyla yönetimdeki etkileri kırılan Menşevikler 1920'den sonra siyaset alanından silinmişlerdir. Bu partinin adı, 1952 yılındaki XIX.kongrede "Sovyetler Birliği Komünist Partisi" olarak değiştirilmiştir.
Sovyetler Birliği dışında "bolşevik" sözcüğü, genellikle bir kişiyi küçük düşürücü anlamında kullanılmıştır. Günümüzde hem bolşevik, hem de menşevik sözcükleri pek kullanılmamaktadır.
Davut DURSUN
SBA