Câiha

(İktisadî Fıkıh Terimi)

(tabiî âfet)

Sözlükte, âfet ve insanın malına gelen musibet manasmda-dır. Ezherî'nin dediğine göre, bu kelimenin çoğulu cevâih şeklinde olup, aşırı sıcak, soğuk, fırtına ve iri taneli dolu gibi, meyvelere isabet eden, onlara zarar veren ya da dallarından düşüren tabiî âfetler manasında kullanılır.

Terim olarak bu kelimeyle kastedilen, bilinse bile kurtulmak mümkün olmayan afetlerdir. Bu afetler ister insanın kendi eliyle olsun, isterse soğuk, sıcak, kar, yağmur ve çekirge gibi onun dışındaki sebeplerle meydana gelsin hepsine aynı isim verilir.

Bu görüşe Hanbelîler karşı çıkarak şu görüşü ileri sürmüşlerdir: "Bu deyim, insan rolü olmayan âfetler için kullanılır. İnsanın fiilleri sebebiyle meydana gelen (âfetler)e câiha denmez." Şafiî de buna benzer bir görüş belirterek şöyle demiştir: "Her çeşit câiha insanın bir suçu olmadan, semavî bir hareket olarak, bütün meyveleri ya da bir kısmını yok eden âfettir.

Nevevfnin bu konudaki görüşü ise şu şekildedir: «Hadiste "âfetin durumuna göre emretti" ifadesi geçmektedir.

Bunun manası âfet sebebiyle telef olan meyveye karşılık fiyatın düşürülmesi demektir.»

Feyyûmî ise bu hadis-i şerifi "zekatı âfete göre emretti" şeklinde yorumlamıştır. Yani semavî âfetle telef olan meyvenin kalan kısmından zekat alınmaz.