Damânü'l-Akd

(İktisadî Fıkıh Terimi)

(akdî tazminat)

Deyim olarak bu ifadeyi yalnızca Şafiî âlimleri kullanmışlardır. Bunlar tazminatı gereken malları, tazminat olarak ödenmesi gereken bedel açısından iki kısma ayırmışlardır. Birincisi damânü'l-akd ikincisi de damânü'l-yed'dir.

Zerkeşî'ye göre damânü'l-akd, yalnızca muaveza akdine dayalı olarak belirli bir bedeli tazmin etmektir. Satılan eşya veya bunun teslim alınmadan önceki belirlenmiş değeri gibi. Yine belirli bir sermayedeki selem ve icare akdi ile belirlenen ücret de böyledir.

Şâfiîler damânü'l-akd'e şu örneği verirler: "Hanım teslim almadan önce kocanın elinde kaybolan mihrin tazmin edilmesi gerekir. (Bu görüş İmam Şafiî'nin yeni ve yaygın olan görüşüdür). Çünkü hanım bu mala muaveza akdi ile sahip olmuştur. Bu satıldığı halde halen satanın elinde bulunan mala benzer. Mihr akdi feshedilince mülkiyetin, malın telefinden önce tekrar kocaya dönmesine hükmedilir.

Şirâzî'nin belirttiğine göre böyle bir durumda mihr-i misil yoluna gidilir. Çünkü bu belirli bir bedel olup teslim alınmazdan önce telef olmuştur. Bu takdirde eşyanın aslına dönmek sakıncalı olur ve onun bedeline dönmek gerekir.

Nitekim birisi bir köle için elbise alsa, köle de onu taşı-sa, fakat teslim almasa ve onun yanındayken telef olsa köle bu elbisenin aslını değil kıymetini ödemesi gerekir.

Damânü'l-akd ile damânü'l-yed arasındaki farka gelince, Suyûtî'nin belirttiğine göre damânü'l-akd'in konusu ve dayanağı tarafların üzerinde anlaştıkları şey veya bedeldir. Ama damânü'l-yed'in dayanağı misil veya kıymettir.

Suyûtî'nin de dediği gibi damânü'l-akd ile damânü'l-yed arasındaki fark şudur: "Damânü'l-akd'de konu ve dayanak tarafların üzerinde anlaştığı mal veya onun bedelidir, damânü'l-yed'de ise dayanak ve üzerinde durulacak konu eşyanın kendisi değil, misli ya da kıymetidir.