Damânü'l-'Uhde

(İktisadî Fıkıh Terimi)

(ödeme sorumluluğu)

Deyim olarak Ezherî bunu kefâletü'l-uhde şeklinde anlamış ve şöyle tarif etmiştir: «Satıcının taahhüt ederek yanında bıraktığı eşyada ortaya çıkan ayıbı tazmin etmektir.

Ya da eşyanın hak sahibi olduğunu iddia eden biri çıkar ve bu konuda kesin delil getirirse, eşya, sahibine teslim edilir ve müşteri verdiği parayı geri almak üzere satıcıya başvurur. Bu işlem esnasında müşteri "satın aldığım eşyalarda filan kişiyi kefil aldım" gibi ifadeleri kullanır. Bunun anlamı, "eşyanın ayıplı olduğu anlaşılır veya başka bir hak sahibi ortaya çıkarsa eşyanın ödenmesi için onu kefil aldım" demektir.»

Bu deyim Hanbelî âlimleri ile bazı Şafiî fukahası tarafından kullanılmıştır. Bunların dışındaki fıkıhçılar bunu çok az kullanmışlardır. îbn Kudâme, "damânü'l-uhde, bazen satıcıdan müşteriye, bazen de müşteriden satıcıya ödeme şeklinde olur" demiştir. Müşterinin satıcıya ödemesi, eşyayı teslim almadan önce satış işleminde söz konusu olan gerekli parayı vermesidir. Eğer eşya ayıplı olur ya da bir hak sahibi çıkarsa müşteri bununla derhal satıcıya döner. Satıcının müşteriye ödemesi ise eşyanın başka bir hak sahibi ortaya çıktığında, ayıplı olduğu anlaşıldığında yahut da işe rüşvet karışmışsa satılan malın parasını geri iade etmesidir.

Damânü'l-uhde eşyanın kıymetinin tamamının ödenmesi ya da taraflardan birinin diğerine bir kısmım ödemesi şeklinde iki yerde ortaya çıkar.

Uhdenin aslı, satış sözleşmesinin ve ödenecek fiyatın yazıldığı yazıdır. Ancak bununla tazmin edilecek fiyat ifade edilir.

Damânü'l-uhde işleminde şu lafızlar kullanılır:

"Eşyanın aslına, kıymetine ve ona gelecek zarara kefil oldum.

Bu eşyanın sana tertemiz ulaşmasına kefilim. Eğer bir hak sahibi çıkarsa fiyatım sana öderim.