Damânü'l-Yed
(İktisadî Fıkıh Terimi)
(zararın tazmini)
Damânü'l-yed deyimi Şâfiîlerin taksiminde damânü'l-uhde'nin ikinci bölümünü oluşturur. Çünkü onlar tazminat kefalet sebebiyle bedeli Ödenmesi vacip olan "mazmun" malları, damânü'l-uhde ve damânü'l-yed şeklinde ikiye ayırmışlardar. Şâfiîlerin dışındaki âlimlerce bu deyim bilinmez. Bunlara göre de daman "bir şeyi misli ya da kıymeti ile ödemektir". Bu yorumlarına gaspedilen, ödünç verilen ve yanlış yolla satılan malları örnek olarak vermişlerdir.
Zerkeşî Kavâid'inde "Bize göre damânü'l-yed mâlikin elinden giden malların karşılığıdır. Ancak mülkiyeti devam eder. Kaybolan, mâlikin gücü ve tasarruftur. O halde daman sadece kaybolan eşyaların karşılığıdır" demiştir.
Şâfiîlerce kabul edilen damânü'l-yed kavramı, diğer fi-kıhçıların kabul ettiği damânü'l-itlâf'm aynısıdır. Hamevî'nin el-Eşbah ve'n-Nezâir isimli kitabında belirtildiğine göre "daman, kaybolan malın mislî ise mislini, kıyemî ise kıymetini vermek"ten ibarettir. Bu tarif Mecelle'nin 416. maddesinde aynen kural haline getirilmiştir.
Şu kadar var ki, Zerkeşî ve Suyûtî kendi mezheplerine göre damânü'l-yed ile damânü'l-itlâf arasında fark olduğunu belirtmişlerdir. Özellikle can ve mal telefinin tazminatı konularında damânü'l-itlâf ile damânü'l-yed deyimlerini birbirinden ayrı yorumlamışlardır. Şöyle ki: damânü'l-itlâf 'ta hüküm doğrudan doğruya mübaşir (fail) ile ilgili olup mutesebbib (sebep olan) ile alakalı değildir, damânü'l-yed'&e ise hüküm her ikisi ile de ilgilidir. Çünkü ikisinden biriyle ilgili hüküm diğerini de içine alır.