Darar

(İktisadî Fıkıh Terimi)

(zarar)

Sözlükte dârr ve darar, eziyet ve sıkıntı anlamlarına gelir. Meselâ bir kimse diğerine karşı kötü bir şey yaptığı zaman "darrahû" denilir.

Deyim olarak darar kelimesi, bir kimseyi kesin olarak kötülük ve zarara uğratmak demektir. Kötülük ve zararın malda, haklarda ve şahıslarda olması arasında fark yoktur.

"Lâ davara ve la dırâr" hadisinde geçen darar ve dırâr arasında anlam bakımından fark vardır. Şöyle ki: darar yapılan ilk kötülüğe denir. Dırâr ise kötülüğe karşı misilleme olarak yapılan eylemdir. Çünkü dırâr kelimesi fi'âl vezninde kıyası mastardır ve müşareket (işteşlik) bildirir.

Ta'zir, kısas ve hadler gibi şeriatın izin verdiği konularda dara/m, yasak olmayışı ve dırâr yasağının da sadece malî haklarda söz konusu olacağı hususlarında fukaha arasında ihtilaf yoktur. Çünkü malî haklarda yapılan dırâr, darar'ı içine alacak biçimde geniş kapsamlıdır ve telafisi de mümkün değildir. Meselâ birisi senin malını telef etse, misilleme olarak o kimsenin malını telef etmeye hüküm vermek caiz değildir. Ancak onun aleyhine ödeme yükümlülüğü getirilir ve buna zorlanır. Böylece ziyan o kişiye intikal etmiş olur.

Can ve bedene karşı yapılan cinayetler için şeriatın koyduğu kısasta durum böyle değildir. Yani kim öldürürse öldürülür, kim keserse kesilir. Çünkü bu cinayetler ancak kendi cinsinden bir ceza ile ödenebilir. Böylece cânî sonuç olarak kendi canına kastettiğini anlar.