Deyn
(İktisadî Fıkıh Terimi)
(borç)
Sözlükte borç alıp vermek anlamına gelir. Tedayün ve mü-dâyene tabirleri de aynı kökten türemiş kelimelerdir. Bu işleme, iki taraftan birisi borç verdiği, diğeri de onu yüklendiği için deyn ismi verilmiştir.
Terim olarak fıkıhçılar bu kelimeyi dar ve geniş anlamıyla iki şekilde kullanmışlardır.
Geniş anlamı: Fukaha bununla, sebebi ne olursa olsun bir kimsenin zimmetinde (borcunda) genel olarak sabit olan ve ödenmesi gereken her türlü mal borcu ile namaz, oruç, hac ve nezir gibi hukuk-u mahzayı (Allah rızası için yapılan karşılıksız fiilleri) kastederler.
Dar anlamı: Mallarla ilgili işlemlerde sözkonusu olup, bu meselenin hakikatinin ne olduğu konusunda fıkıhçılar iki görüş beyan etmişlerdir. Hanefîlere göre bu, zimmette sabit olan bedel, telef ve karz (borç) ile ilgili mali borçlardır. Bu durumda sayılan üç meselenin dışındaki zekat, diyet ve erş gibi ödemeler tarifin dışına çıkarılmıştır. Şafiî, Mâlikî ve Hanbelîlere göre ise varlığını gerekli kılan bir sebep dolayısıyla zimmette (kişide) sabit olan her çeşit malî borçtur. Bu tarife göre de, zimmette sabit olan ödenmesi gerekli malî borç, hem ayn ile ilgili sabit olan maîî ve menfaat karşılığı borçlar, hem de zekat gibi karşılıksız, sadece Allah hakkı olması sebebiyle gerçekleşen borç ve yükümlülükler dahil edilmektedir.