Fahiş
(İktisadî Fıkıh Terimi)
(aşırılık)
Sözlükte, kötü anlamına gelir. Meselâ bir iş kötüye doğru gittiği zaman "tefâhaşe'1-emru" denilir.
Deyim olarak fıkıhçılar bu kelimeyi şerı had ve sınırı aşan şeyler için kullanırlar. Garar-ı fahiş, gabn-ı fahiş, cehâlet-i fahişe ve zarâr-ı fahiş gibi. Bütün bunlarla, insanların tabiî karşıladıkları sınırlan aşan işler kastedilir.
Fahişin derecesi, sının ve miktarı üzerinde fıkıhçıların ittifak ettiği bir ölçü yoktur. Çünkü bu sınırı açıklayıp tayin eden serî bir nas varid olmamıştır. Bu yüzden ulema fahişin tesbiti konusunda örf ve âdetlere müracaat etmişlerdir. Orf ve âdetler ise zaman, mekan ve eşyaya göre çok çeşitlilik gösterirler.
Şu kadar var ki, fukaha bu noktada, yani fahiş'in. sınırını tesbit ve tayin konusunda bazı belirleyici ilkeler koymuşlardır. Çünkü bazı şefi. hükümler bununla doğrudan alâkalıdır. Meselâ garar-ı fâhiş'i tarif ederken yaptıkları tesbit ve yorum şöyledir: "Akitte hâkim unsur olarak bulunan ve ona kendi sıfatını veren garardır." Gabn-ı fahiş de, İnsanların normal görmedikleri ve alışık olmadıkları gabndır." Çünkü buna, uzmanların değer biçme imkânı yoktur. Yani tarafsız ve sağduyulu uzmanlar gabn-ı fahişin değerini takdir edemezler. Cehâlet-i fahişe ise, akdin tarafları arasında çekişme ve düşmanlığa sebep olan bilgisizlik; Zarar-ı fahiş de komşuluk ilişkilerinde tabiî karşılanmayan ve insanların alışık olmadığı ve tahammül edilemeyecek zarardır. Binanın zayıf yapılmasına ya da yıkılmasına sebep olan veya zaruri ihtiyaçların karşılanmasını engelleyen; yani binadan amaçlanan menfaatlerin sağlanmasına engel olan kimse gibi.