İsti'mân

(İktisadî Fıkıh Terimi)

Sözlükte, güven isteme anlamına gelir.

Terim olarak müslüman ya da harbî (savaş halinde) bir kimsenin, yabancı bir bölgeye güven içinde girme talebi demektir. Bu deyim malî muamelelerde kullanıldığı zaman, bir kimseye emanet olarak mal bırakmak anlamına gelir. Yani, emanetçinin kusuru sebebiyle ziyan edilmedikçe ve tecavüze uğramadıkça emanet eşya tazmin edilmez. Emanetçi, ortak, satış vekili ve mudarebe ortakçısında durum böyledir.

Fıkıhçılarm söz ettiği isti'mân akdinin manası ise biraz farklıdır ve ısmarlama ya da sipariş verme demektir. Yani bir şeyi satmak, almak ve bunlara benzer isteği olan bir kimsenin bu konularda yeterli olmadığını açıklayarak, karşı tarafa güvendiğini söylemesi, samimiyetine inandığını belirtmesi ve diğer insanların alıp sattığı fiyat üzerinden kendisi için de bazı malları alıp satmasını istemesi üzerine iki taraf arasında yapılan sözleşmedir.

Hattâb'm dediğine göre "Ismarlama ve sipariş sözleşmesi", bir kimsenin şöyle diyerek isteğini ortaya koymasıdır: "Diğer insanlardan aldığın fiyata benim eşyamı da al. Çünkü ben gerçek değerini bilmiyorum". Bu söz üzerine alıcı belirlediği fiyattan malı alır. Mâlikî ve Hanbelî âlimleri, Hanefî ve Şâfiüerin aksine sipariş ve ısmarlama yapanın, bir aldatma karşısında, muhayyerlik şartının varlığını kabul ederler.