Meşeddü’l-Meseke
(İktisadî Fıkıh Terimi)
(arazi işleme hakkı)
Deyim olarak Osmanlı dönemi son Hanefî âlimleri tarafından kullanılmıştır, başkaları bu tabiri bilmez. Esasen bunun manası, başkasına ait arazideki hiraset "sürme, ziraat" hakkıdır.
Meseke sözcüğü kendisine tutunulan, dayanılan vesika, dayanak demektir. Yani, sahibi tarafından ziraat yapmasına izin verilen kimseye bu izin sanki onun için bir tutanak, vesika olmuştur ve tarlayı işlerken buna yapışır. Meseke denilmesinin sebebi ise, araziyi işleyen için bununla geçmişe dayalı bir hakkın sabit olmuş bulunmasıdır. İşlediği müddetçe bu araziden atılamaz ve kovulamaz. Ancak arazi sahibine üzerine gereken ücreti misil, uşr veya haraç gibi yükümlülükleri yerine getirir. Bu şartlar altında yaşadığı müddetçe araziyi işleyen kimsenin hakkıdır.
Aslında bu mücerred (soyut) bir haktır. Çünkü araziye bağlıdır ve sadece işleme ve ekip biçme hakkıdır. Eğer böyle bir arazide ağaç ve âlet edevat gibi a'yân varsa böyle bir araziye kırdar denir, artık meşeddü'l-meseke denmez. A'yân denilen mallar dükkanların içine konulmuşsa ve sabit iseler bu takdirde arazinin adı kedik'tir.
Meşeddü'l-meseke vakıf arazileri ile beytülmâlde mümkündür. Bunlar zaten arazi-i emîriyye (devlet/hazine toprağı) içine dahildir.