Mukâssa

(İktisadî Fıkıh Terimi)

(ödeşme)

Sözlükte "kasastü'1-eser" denilir ve izini takip etmek manasına kullanılır. Mukâssa ifadesinin türemiş olduğu kâssa fiil kökü ise, karşılıklı olarak ödeşti anlamına gelir. Yani bir kimsenin diğer birine hem borcu var, hem de benzer bir alacağı var. İşte borca karşılık borç hesap edilir ve her iki tarafın borcu karşılıklı olarak kapatılır. Esasen bu sözcük ıktisâs kökünden alınmıştır. Bu fikirler Feyyûmî'ye aittir. Tferim olarak anlamı sözlük manasından alınmıştır. Fu-kaha bununla bir kimsenin borçlusundan istediği alacağını borçlusunun istediği borcundan düşürmesini kastetmiştir. Böylece alacaklının zimmeti cinsi, sıfatı ve Ödeme vakti itibariyle benzer bir borç yani borçlunun alacağı ile meşgul edilmiş olur. İşte böyle bir durumda mukâssa meydana gelir ve miktar bakımından eşit oldukları takdirde her iki borç da düşer. Eğer borç miktarları farklı ise fazlası kalır. Mukâssa ortak miktarda yapılır. Artan miktar kadar birinin diğerine borcu devam eder. (Dilimizde buna "takas" ismi verilir.)