Müstersil

(İktisadî Fıkıh Terimi)

(pazarlık yapamayan alıcı)

Sözlükte istirsâl sözcüğünden gelir ve tatmin olma, doyuma ulaşma, konma ve iyilik duygusuna sahip olma gibi anlamlarda kullanılır.

Deyim olarak bey' muamelesinde kullanılır ve kişinin akit yaptığı kimseye inanması ve güvenmesi şeklinde yorumlanır. Mâlikî İbn Cezzî'ye göre istirsâl "Müşterinin satıcıya, bu malı bana para değeriyle sat veya bu fiyatla satın al demesidir." Bu açıklama üzerine fukaha müstersil'i de şöyle tarif etmiştir. "Müstersil eşyanın gerçek kıymetini bilmeyen ve iyi pazarlık yapamayan kişidir." İmam Ahmed de bu konuda şunları söylemiştir: "Müstersil pazarlık yapamayan kimsedir. Sanki satıcıya güveniyor, pazarlık yapmadan ve aldandığını bilmeden verileni alıyor."

Bununla birlikte fukaha müstersilin normalin üzerinde aldatıldığı zaman reddetme muhayyerliği konusunda ihtilaf etmişlerdir ve bu konuda üç görüş vardır:

1- Mâlikî ve Hanbelîlerin görüşü: Kabul veya reddetme şeklinde muhayyerlik vardır, ikisinden birini seçebilir.

2- Hanefîlerin görüşü: Eğer satıcı tarafından yapılmış bir hile veya aldatma varsa bu takdirde muhayyerlik vardır.

3- Şafiî ve bazı Hanefîlerin görüşü: Muhayyerlik yoktur.