Tedlîs

(İktisadî Fıkıh Terimi)

(ayıbı gizleme)

Sözlükte, ayıbı örtmek anlamına gelir.

Terim olarak bey'de tedlîs, eşyada gizli bir ayıbın olması ve satıcının bunu müşteriye bildirmeyerek ondan gizlemesidir. Ezherî tedlîs konusunda şunları yazmıştır. "Tedlîs dül-se sözcüğünden alınmıştır: Bu sözcük de karanlık anlamına gelir. Satıcı ayıbı gizleyip müşteriye haber vermediği zaman dülse yapmış olur." Fıkıhçılar kelimeyi sözlükteki anlamıyla kullanmışlardır.

Ibn Kudâme'nin yazdığına göre kelimenin manası, "Bildiği halde ayıbı müşteriden gizlemek ya da ayıbı müşterinin bilemeyeceği bir şekilde örtmektir. Aslında dülse karanlık demektir. Sanki satıcı ayıbı örtmek veya gizlemekle onu karartarak müşteriden gizliyor. Böylece müşteri de ayıbı görmüyor ve bilmiyor."

Hanbelîler tedlîs kavramının anlamını genişletmişler ve müşteriden alacağı fiatı artırmak amacına yönelik olarak satılan eşya üzerinde satıcının meydana getirdiği her türlü şüpheli davranışı da bu deyimin kapsamı içine sokmuşlardır. Nitekim Hanbelî fıkhı Mece'sinde tedlîs şu şekilde tarif edilmiştir: "Tedlîs, müşteriye ayıbın gizlendiği ya da fiyatın artırıldığı şüphesini veren her iştir. Ma'da denildiğine göre "Muhayyerlikte vâki olan tedlis iki çeşittir. Birincisi ayıbı gizlemek, ikincisi fiyatın artmasına sebep olan tedlis ki, burada ayıp yoktur. Meselâ, cariyenin yüzünün kırmızıya, saçlarının siyaha boyanması gibi.