Ziyaretin Sosyal Dayanışma Açısından Önemi
Bir hadis-i şerifte, Rasûlüllah, müslümanlara yedi şeyi yapmalarını emretmiş, yedi şeyden de
kaçınmalarını istemiştir. Yapılmasını istediği şeyler şunlardır: Cenazenin arkasından
gitmek, hastaları ziyaret etmek, dâvete icâbet etmek, mazluma yardım etmek, verilen sözü,
yapılan yemini yerine getirmek, verilen selamı almak, aksırana dua etmek (Buharî, Cenaiz, 2;
Müslim, Selâm, 4-6).
Tamamen sosyal ilişkileri düzenleyecek özellikte olan, bu emirler içinde hasta ziyaretinin de
bulunmasına dikkat edilmelidir. Hz. Peygamber, aşağıdaki hadis-i şerifinde de hasta
ziyaretinin önemine işaret buyurmuştur:
"Esiri kurtarınız, açı doyurunuz, hastayı ziyaret ediniz" (Tecrid, VIII, 404).
Hasta veya diğer ziyaretler, sevgi ve güven duygulan gelişen, bireyleri, birlik ve beraberlik
içinde yaşayan toplumların doğmasına sebep olur. Müslümanlar, ziyaret yolu ile, birbirlerini
daha yakından tanımak imkânını bulurlar. Sakıntılarını, problemlerini öğrenirler. Pekçok
konuyu aralarında görüşüp, birlikte karar verme imkânına sahip olurlar. Toplum içinde yalnız
olmadıkları duygusunu kazanır ve geleceğe ümit ve güvenle bakarlar. Sevinç ve üzüntülü
anlarında çevrelerinde gördükleri kardeşleri, onlar için huzur kaynağı olur.
Ziyaretler, dünyevî kazançla birlikte uhrevî faydayı da temin eder ki, bu da Allah rızasına
ulaşmaktır. Rasûlüllah şöyle buyurmuştur:
"Aziz ve Celil olan Allah kıyâmette":
-Ey Âdemoğlu! Ben hasta oldum da sen beni ziyaret etmedin! buyurur. Kul:
-Ya Rabbi! Sen âlemlerin Rabbi olduğun halde ben sana nasıl hasta ziyareti yapabilirim? diye
sorar. Allah:
-Sen bilmez misin ki, benim filanca kulum hasta olmuştu da sen onu ziyaret etmemiştin. Yine
bilmez misin ki eğer sen onu ziyaret etseydin, muhakkak beni onun yanında bulacaktın (yani,
benim sevabımı ve ikramımı onun yanına bulacaktın) buyurdu" (Müslim, Birr vasıla, 43).
Başka bir hadis-i şerifte de, Hz. Peygamber (s.a.s): "Hasta ziyareti yapan kişi, (hastanın
yanından) dönünceye kadar, kendisini cennete ulaştıracak bir yol üstündedir" (Müslim, Birr
ve sıla, 39) buyurmuştur.
Şu halde, ziyaretler, özellikle hasta ziyareti, müslümanı Allah rızasına ulaştıracak ahlâkî
davranışlardan biridir. Bu sebeple hasta ziyareti, vazgeçilmez bir görevdir. Bu ictimâî
vazifeyi yerine getirmeli ve başkalarına da tavsiye etmelidir.
Bir müslüman, anne ve babasından başlamak üzere, bütün yakınlarını, komşularını,
tanıdıklarını, arkadaşlarını ve dostlarını ziyaret etmelidir. Özellikle bayramlar ziyaret
için uygun günlerdir. Düğün, sünnet, ölüm gibi olaylardan sonra tebrik veya taziye (baş
sağlığı) de bulunmak için de ziyaretler yapılır.
Eskiden anne, baba ve çocuklar tek bir çatı altında bulunuyorlardı. Günümüzde, genellikle,
gençler evlenince yeni yuva kurmakta ve baba evinden ayrılmaktadırlar. Anne ve babalarından
ayrı yaşayan, görev ve başka sebeplerle onlardan uzakta bulunan kimselerin, hemen her
fırsatta onları ziyaret etmeleri, ellerini öpüp duâlarını almaları icabeder. Yakın akraba da
böyledir. Onların ziyareti de ihmal edilmemelidir. Bu tür ziyaretlerin sıla-i rahim
sayıldığı ve İslâm'ın ısrarla üzerinde durduğu görevlerdendir.
Aşağıdaki hadisler, hasta olsun olmasın, komşu veya tanıdıkların ziyaret edilmesi gerektiğini
göstermektedir.
Ashab-ı Kiram'dan, Kays b. Sa'd'ın anlattığına göre, Rasûlüllah (s.a.s) bir gün kendilerini
ziyaret etmiş, evlerinde bir müddet bulunmuş, kendileri için duâ etmiş ve evden ayrılmıştır.
Abdullah b. Kays (r.a): "Rasûlüllah (s.a.s) Ensar'ı, ya tek tek, veya topluca ziyaret
ederdi. Tek tek ziyaret ettiği zaman evlerine giderdi. Topluca ziyaret etmek istediği zaman
Mescid'e gelirdi" (Y. Kandehlevî, Hadislerle Müslümanlık, III, 103, 1115) demiştir. Başka
bir hadiste de yine Rasûlüllah'ın Ensar'dan bir âileyi ziyaret ettiği, evlerinde yemek
yediği, namaz kıldığı ve kendilerine dua ettiği haber verilmiştir (Buhârî, Edeb, 65).
Ashabın büyüklerinden Hz. Selman (r.a) Medâin'den Şam'a kadar gidip Ebû'd-Derdâ'yı ziyaret
etmişti (Buharî, Edeb, 65).
Kûfe'den Medine'ye kendisini ziyaret etmek için gelen arkadaşları ile Abdullah b. Mes'ud
(r.a) arasında şu konuşma geçmiştir:
-Oturup dertleşiyor musunuz?
-Bunu hiç terketmiyoruz.
-Birbirinizi ziyaret ediyor musunuz?
-Evet, Ey Ebû Abdurrahman, hatta bazılarımız, müslüman kardeşini bir müddet görmezse tâ
Kûfe'nin öte başına yürüyerek gidip onun halini hatırını soruyor.
-Siz böyle devam ettiğiniz müddetçe huzur içinde yaşarsınız (Y. Kandehlevî, a.g.e., III,
1038).
Yukarıdaki hadisler, Peygamber (s.a.s)'in müslümanları sık sık ziyaret ettiğini, onların hal
ve hatırını sorduğunu, ayrıca onun bu davranışını gören müslümanların birbirlerini
ziyaretten geri durmadıklarını, o devrin kısıtlı ulaşım imkânlarını hiçe sayarak bir
şehirden diğerine ziyaret için gittiklerini ve bunu toplum huzurunun vazgeçilmez bir unsuru
olarak gördüklerini göstermektedir.
Herşeye rağmen, ziyaret deyince akla hasta ziyareti gelir. Peygamber (s.a.s)'in hastaları
ziyaret etmiş, bunu, müslümanlara da ısrarla tavsiye buyurmuştur. Hasta ziyareti ile ilgili
pekçok hadis-i şerif vardır. Rasûlüllah (s.a.s) yalnız müslüman hastaları değil gayr-i
müslim hastaları da ziyaret etmiştir. Enes b. Mâlik (r.a) şöyle demiştir: "Bir Yahudi genci,
Nebi (s.a.s)'e hizmet ederdi. Bir ara hastalandı. Rasûl-i Ekrem onu hastalığında ziyaret
etti. Baş ucunda oturdu. Gence müslüman olmasını teklif etti. O da babasına baktı. Babası;
"Oğlum, Ebu'l-Kâsım'a itaat et!" deyince müslüman oldu. Rasûl-i Ekrem hastanın yanından
çıkınca: "Şu genci cehennem azabından kurtaran Cenab-ı Hakk'a hamd ü senâlar olsun" buyurdu.
Bu hadis-i şerif İslâm'ın dost düşman, tanıdık-tanımadık, müslim, gayr-i müslim, her hastanın
ziyaret edilmesini bizden istediğini göstermektedir. Hatta yabancılar bile buna dahildir
(Tecrid, IV, 349, 350).
Sağlık gibi hastalık da insanlar içindir. Hemen her yaşta, insanların yakasına yapışan
hastalıklar vardır. Hastalık, üzüntü ve sıkıntı kaynağıdır. Bu durumda insan, eşini dostunu
çevresinde görmek, onların tatlı sözleri ve yardımları ile teselli bulmak ister.